De eerste vrouw - Jennifer Nansubuga Makumbi

Laatste reactie 24/06/2021 10:53 door Veronique
· Markeren als ongelezen
Elise Prins (Zoefff en Chaos) 4 maanden geleden geplaatst
Auteur: Jennifer Nansubuga Makumbi
Titel: De eerste vrouw
Uitgever: Cossee
ISBN: 9789059369511
Verschenen in 2021.

De eigenwijze Kirabo groeit op bij haar grootouders op het platteland van Oeganda. Ze wordt omringd door vele vrouwen – grootmoeder, tantes en een beste vriendin –, maar ze voelt desalniettemin het gemis van haar moeder, die ze nooit heeft gekend. Wie is de vrouw die haar op de wereld heeft gezet?
Hoewel de familie wanhopig probeert Kirabo in bedwang te houden, gaat ze op zoek naar antwoorden over haar oorsprong. Zo begint de zoektocht naar haar eigen plek op de wereld - een reis van het platteland naar de hoofdstad Kampala, van het veilige nest van de grootouders naar het onbekende, luxe huis van haar vader. Tegelijkertijd wordt Oeganda geteisterd door de bloedige dictatuur van Idi Amin. Makumbi schetst het leven in onvoorspelbare en gewelddadige tijden.
De zoektocht brengt Kirabo bij Nsuuta, een vrouw die buiten de gemeenschap staat en haar niet alleen meer kan vertellen over haar verdwenen moeder, maar ook verhalen met haar uitwisselt. Ze leert Kirabo dat de rebelse kracht die in haar schuilt een eigenschap is van ‘de eerste vrouw’. De eerste vrouw, die onafhankelijk en vrij was, maar die zich eeuwenlang heeft moeten aanpassen.

De flaptekst vertelde mij dat De eerste vrouw is gebaseerd op het Oegandese scheppingsverhaal over de eerste vrouw, Nnambi. Ik hou erg van religie en mythologie en ik was dus zeer benieuwd naar dit scheppingsverhaal. Nnambi zou ontstaan zijn in het water. Haar tegenpool, de eerste man, Kintu, zou voortgekomen zijn uit de aarde. Nnambi, en met haar alle vrouwen, werden gedwongen op het land te gaan leven bij hun man en werden daardoor voor altijd ontheemd.
Dit is de basis voor de roman van Jennifer Nansubuga Makumbi. Deze gaat met name over de positie van de vrouw en de verhouding tussen man en vrouw. We volgen een jong meisje dat opgroeit tot vrouw in een wereld waarin zij eigenlijk niets betekent. Maar de vrouwen in Kirabo's familie laten niet met zich sollen en ook haar opa Miiro wil dat Kirabo zelfstandig wordt. Ze mag zelfs naar school!
In het boek vond ik een prachtig citaat: "Als de eerste vrouw die God heeft geschapen sterk genoeg was om de wereld in haar eentje op zijn kop te zetten, moeten alle vrouwen samen toch in staat zijn de zaak weer recht te zetten." Dit zou een uitspraak zijn van Sojourner Truth (1797-1883), een Amerikaanse burgerrechtenactiviste. Ze werd geboren in slavernij en zette zich na haar ontsnapping in voor de positie van de vrouw en het afschaffen van de slavernij.

Ondanks dat ik wat meer mythologie en mystiek in het boek verwacht had op basis van de flaptekst, was het toch een zeer interessant boek. Het geeft een inkijkje in een wereld die zo ver bij ons vandaan staat. Van Oeganda weet ik écht helemaal niets. Ja, de naam van de hoofdstad, maar dat is alles. Nu speelt dit boek met name in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw, maar ik kan me goed voorstellen dat er op het platteland wellicht nog weinig veranderd zal zijn.
Het boek leert ons over mwenkanonkano, het woord voor feminisme in het Luganda, één van de talen die in Oeganda gesproken worden. Het schijnt dat de mwenkanonkanobeweging ontstond nog vóór het westerse feminisme. Ik kan me er wel wat bij voorstellen. De verhalen die ik lees van vrouwen uit Afrika zijn vaak van stoere, eigenwijze vrouwen die hun mannetje wel staan. Eigenlijk wel gek die uitdrukking. Zo zeggen wij eigenlijk dat ze mannelijk gedrag vertonen. Maar is dat wel zo? In het boek wordt Kirabo hier ook van beschuldigd, dat ze zich te veel als een man zou gedragen.

Is het een en al doffe ellende? Nee, zeker niet. Het boek kent een aantal prachtige hoopgevende passages. De oudere generatie vrouwen lijken dan wel vast te zitten in hun rol als huisvrouw, toch weten ze binnen de grenzen toch wel plezier te vinden en hebben ze ook zeker wel iets voor het zeggen. Één van die passages die me deed glimlachen is toen Nsuuta en de oma van Kirabo iets op hun oude dag herhaalden wat ze als jonge meisjes hadden gedaan. Terwijl het buiten plensde van de regen trokken zij hun kleren uit en renden de regen in. Ze sprongen, huppelden en dansten door de regen, pakten een stuk zeep en begonnen zich te wassen. Om daarna helemaal verkleumd voor het haardvuur te gaan zitten. Maar wat was het heerlijk! En wat was het ongeoorloofd!

Schrijfster Jennifer Nansubuga Makumbi komt uit Oeganda en weet dus waar ze het over heeft. Tijdens het regime van Idi Amin werd Makumbi's vader gearresteerd. Ondanks dat hij het overleefde, was hij psychisch zo beschadigd dat hij niet meer voor Makumbi kon zorgen. Makumbi werd opgevangen door haar tante.
Op haar vijftiende begon Makumbi met het schrijven van toneelstukken. Later schreef ze ook gedichten, maar deze zijn nooit gepubliceerd. Toen ze werkte als onderwijzeres in Kampala, begon ze met het schrijven van proza. In 2014 werd Kintu gepubliceerd, een boek dat erg goed ontvangen werd. Ik heb het boek nog niet gelezen, maar als ik het goed begrijp zal dit boek teruggrijpen op de eerste man uit het Oegandese scheppingsverhaal. Kintu werd in 2020 vertaald naar het Nederlands. In 2020 volgde hierop The First Woman, waarvan de vertaling De eerste vrouw dit jaar verscheen.

-----

Geïnteresseerd geraakt in dit boek? Je kunt De eerste vrouw hier kopen!
Veronique Janssen 3 maanden geleden geplaatst
Die cover is zo mooi en ik ben verliefd op de naam van de auteur! 
Neem deel aan dit gesprek:
Je moet ingelogd zijn om mee te kunnen praten.
Topic gestart 19 June 2021 om 09:48
Aantal lezers 6
Aantal reacties 2